Novi evropski sistem kontrole granica sada je operativan, šta to znači za građane BiH

Novi evropski sistem kontrole granica, poznat kao Sistem ulaska i izlaska (Entry/Exit System), odnosno EES, konačno je u potpunosti zaživio i već sada mijenja način na koji građani Bosne i Hercegovine putuju u zemlje Evropske unije. Iako se o njegovom uvođenju govorilo godinama, a prvobitni planovi datiraju još iz 2020. godine, sistem je nakon više odgađanja i tehničkih priprema postao stvarnost za više od 450 miliona ljudi širom Evrope.

Za građane Bosne i Hercegovine ovo znači jednu ključnu promjenu, klasično pečatiranje pasoša odlazi u prošlost, a zamjenjuje ga digitalna evidencija uz pomoć biometrijskih podataka. Prilikom ulaska u šengenski prostor putnici će morati ostaviti otiske prstiju i fotografiju lica, što će se evidentirati u centraliziranom evropskom sistemu. Na taj način Evropska unija želi postići veću sigurnost, ali i preciznije pratiti boravak stranih državljana.

EES obuhvata gotovo cijeli šengenski prostor, uključujući većinu članica Evropske unije, ali i zemlje poput Islanda, Norveške i Švicarske. Izuzeci su Kipar i Irska, gdje se i dalje nastavlja dosadašnja praksa pečatiranja pasoša. Građani EU i šengenskog prostora ne podliježu ovom sistemu, kao ni određene kategorije poput članova posada aviona ili diplomatskog osoblja.

Za putnike iz Bosne i Hercegovine važno je naglasiti da EES ne uvodi nova pravila boravka, već osigurava dosljedniju primjenu postojećih, uključujući ograničenje boravka od 90 dana u periodu od 180 dana. Upravo će digitalna evidencija omogućiti vlastima da mnogo lakše identifikuju one koji prekorače dozvoljeni boravak.

U prvim danima pune primjene sistema već su zabilježene gužve na graničnim prelazima između Bosne i Hercegovine i Hrvatske, posebno na frekventnim tačkama kao što su Izačić, Velika Kladuša, Gradina, Gradiška i Orašje. Dodatni pritisak stvara i pojačan saobraćaj tokom prazničnih vikenda, zbog čega se putnicima savjetuje da planiraju duže vrijeme čekanja.

Jedan od načina da se proces ubrza jeste prethodna registracija putem aplikacije Travel To Europe, koja omogućava unos podataka iz pasoša i fotografije unaprijed, najkasnije 72 sata prije putovanja. Iako ova opcija ne zamjenjuje graničnu kontrolu, značajno može skratiti vrijeme zadržavanja na granici.

Paralelno s EES sistemom, Evropska unija priprema i uvođenje ETIAS sistema, koji će funkcionisati kao putna autorizacija za državljane zemalja kojima nije potrebna viza, uključujući Bosnu i Hercegovinu. Nakon što bude u potpunosti implementiran, ETIAS će zahtijevati online prijavu i malu naknadu prije putovanja, a odobrenje će važiti tri godine.

Kombinacija ova dva sistema donosi znatno strožiju kontrolu ulaska i kretanja unutar Evropske unije. Prema dostupnim podacima evropskih institucija, već tokom probne faze evidentirani su deseci hiljada slučajeva odbijenog ulaska, kao i stotine osoba koje su označene kao sigurnosna prijetnja. To jasno pokazuje da novi sistem nije samo administrativna promjena, već i snažan sigurnosni alat.

Za građane Bosne i Hercegovine to u praksi znači jednostavniji, ali i strožije kontrolisan ulazak u Evropsku uniju. Putovanja ostaju bezvizna, ali zahtijevaju više pripreme, strpljenja i razumijevanja novih procedura. U narednom periodu očekuje se stabilizacija sistema i smanjenje gužvi, no do tada je najvažnije pravilo, krenuti na put ranije i biti spreman na moguće zastoje na granici.